اختلال کمبود توجه- بیش فعالی

 

یکی از اختلالات رفتاری دوران کودکی، اختلال کمبود توجه- بیش فعالی می باشد. این  اختلال شدیدی است که تبعات شخصی و اجتماعی زیادی دارد. تنوع این اختلال و ناهماهنگی های دستگاه های تربیتی و پزشکی و گاهی اوقات بی کیفیت بودن سنجش ها، درمانها و پی گیری ها باعث شده تا در تشخیص اختلال کمبود توجه و بیش فعالی دچار افراط یا تفریط شویم.

علامت های اختلال کمبود توجه- بیش فعالی

این اختلال دارای دو بعد می باشد که عبارتند از ۱- بعد عدم توجه ۲- بعد بیش فعالی-تکانشگری. بیشترین خطر از لحاظ اینکه درمان، نتیجه خوبی ندهد به بعد بیش فعالی-تکانشگری بر می گردد.

والدین یا معلمان باید حداقل ۶رفتار یا نشانه از ۹ رفتار مشکل ساز که در ذیل درج گردیده را در کودک تایید کنند تا تشخیص اختلال کمبود توجه- بیش فعالی داده شود. نشانه باید استمرار داشته باشند و قبل از ۷ سالگی شروع شوند.رفتارها باید در تمام موقعیت ها رخ دهند( خانه، مدرسه، محیط کار)؛ یعنی رفتارها باید فراگیر بوده و گویای یک بیماری باشد.

نشانه های عدم توجه

  • به جزئیات توجه نکردن یا در تکالیف درسی و وظایف روزمره بی دقت بودن.
  • مشکل داشتن از لحاظ حفظ توجه و تمرکز حین انجام تکالیف یا بازی.
  • به حرف طرف مقابل گوش ندادن.
  • آموزشها را دنبال نکردن و تمام نکردن تکالیف درسی، وظایف روزمره یا وظایف خود در محیط کار.
  • در سازمان دهی تکالیف و کارها مشکل داشتن.
  • اجتناب،بیزاری یا امتناع از انجام دادن کارهایی که تلاش مستمر ذهنی می خواهند.
  • فراموش کردن چیزهایی که برای انجام تکالیف و کارها ضروری هستند.
  • پرت شدن حواس بر اثر محرک های جزئی.
  • فراموش کردن کارهای روزانه.

نشانه های بیش فعالی

  • ور رفتن با دستها یا تکان دادن بی وقفه پاها و به خود پیچیدن روی صندلی.
  • بلند شدن از روی صندلی کلاس و سایر اماکن در حالی که نباید این کار را کرد.
  • این طرف و آن طرف دویدن و بالا پائین پریدن بیش از اندازه در موقعیت های که انجام دادن چنین کاری درست نیست.
  • سرو صدای زیاد.
  • یک جا نشستن و طوری عمل کردن که گویی به کودک موتور بسته اند.
  • پر حرفی
  • نسنجیده و وسط سوال جواب دادن.
  • صبر نکردن و رعایت نکردن نوبت.
  • توی حرف دیگران دویدن و مجال ندادن به دیگران.

مطالعات انجام شده نشان می دهند، نشانه های اختلال با گذشت زمان افت می کند. با افزایش سن کودک، فراوانی نشانه های بیش فعالی- تکانشگری بویژه در اواخر دوران کودکی و اوایل نوجوانی ، کم می شود.

علل اختلال کمبود توجه- بیش فعالی

محققان تاکنون برای این اختلال،علت دقیق و مشخصی پیدا نکرده اند ولی شواهد، از عوامل ژنتیکی و عصبی زیست شناختی حکایت می کنند.

والدینی که در دوران کودکی دچار اختلال کمبود توجه – بیش فعالی شده اند، به احتمال زیاد فرزندان آنها نیز به اختلال کمبود توجه-بیش فعالی دچار می شوند.

محیط خانوادگی نابسامان، شامل اختلاف خانوادگی دائمی، انسجام خانوادگی ناکافی و آسیب روانی مادر، و وجود پرخاشگری در خانه  و در تربیت کودک از عوامل مهم تاثیر گذار محیطی هستند.

درمان اختلال کمبود توجه- بیش فعالی

درمان های مختلفی برای اختلال کمبود توجه / بیش فعالی ابداع شده است از جمله: دارودرمانی، مدیریت وابستگی و درمان شناختی-رفتاری.البته هیچ یک از این رویکردهای درمانی، شفابخش و علاج قطعی نیستند.برای ایجاد تغییر در سیر منفی این اختلال باید درمان را با صبر و برای مدت طولانی ادامه بدهیم.پرمصرف ترین فنون رفتاری در رابطه با درمان کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه / بیش فعالی ،روش های مدیریت وابستگی است که با تقویت مثبت یا پیامدهای دیگر، رفتار مطلوب را شکل می دهند.شواهد نشان می دهد برنامه های پیامددار در درمان این کودکان بیشتر کمک می کنند.مثلا مراحل برنامه های ژتونی در رابطه با توجه کردن به تکلیف و یاداوری عبارتند از:۱- برگزیدن رفتارهای هدف حرکتی( مثل انجام دادن کاری به جای نشستن روی صندلی) ۲- انتخاب فعالیت هایی توسط کودک که پاداش محسوب می شوند. ۳- برنامه ریزی زمانی برای اجرای برنامه و برنامه ریزی برای وضعیت هایی که برنامه باید در آن اجرا شود. ۴-اجرای مقدماتی برنامه برای مدتی کوتاه و سپس افزودن مدت آن و افزودن تعداد وضعیت هایی که برنامه در آن اجرا می شود.

در روش جریمه، در شروع برنامه، چند تقویت کننده ی ژتونی به کودک داده می شود و کودک می فهمد که اگر مرتکب رفتار نامناسبی شود (مثلا انجام دادن رفتار غیر تکلیفی) جریمه شده و چند ژتون از او گرفته می شود. در برنامه جریمه باید وضعیتی که کودک در آن جریمه خواهد شد را مشخص نمود. شواهد نشان می دهند ترکیب تقویت و جریمه ،رفتار تکلیفی را بیشتر تداوم می بخشد تا اینکه فقط از روش تقویت استفاده نماییم. یعنی با استفاده ی همزمان از برنامه ی تقویت و جریمه می توانیم رفتارهای مناسب و تکالیف مورد نیاز را در کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه/بیش فعالی، تقویت نموده و از بروز رفتارهای نامناسب جلوگیری کنیم.

 

منبع: مشکلات رفتاری  (علایم و راهبردهای درمانی) از تولد تا ۱۲ سالگی  نشر اختر

 

مرکز مشاوره دانش

۰۴۱۳۳۳۵۴۳۴۸

 

 


!همین الان وقت مشاوره بگیرید

با ما در ارتباط باشید

آدرس : تبریز، چهارراه آبرسان، برج سفید دو (SMP)، طبقه 5، واحد D5

تلفن : 33354348 - 041

همراه : 09148776881

کانال تلگرام : @daneshtabriz

ایمیل : info@daneshtabriz.ir

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید