روشهای کاهش استرسهای تحصیلی در کودکان
برای بسیاری از کودکان به ویژه برای کودکان موفق و اجتماعی، مدرسه مکانی برای شادی، تلاش، موفقیت و در برخی موارد مکانی برای جبران فشارهای روانی و ناراحتیهای خانواده و محیط زندگی است.
اما برای تعدادی از کودکان، مدرسه عامل فشار روانی یا استرس است. در نظام آموزشی کشور ما در حال حاضر رقابت دانش آموزان با یکدیگر و گرفتن نمره بالا از سوی آنان به شدت تشویق میشود. ولی کودکان بسیاری به این دلیل از سوی خانواده و احتمالاً مدرسه تحت فشار قرار دارند.
این موضوع میتواند یکی از زمینههای دروغگویی و تقلب در کودکان باشد. اولیای مدارس و والدین میتوانند به رقابت میان دانشآموزان کمتر تاکید کنند و در عوض آنان را به همکاری بیشتر میان یکدیگر و رقابت با خودشان تشویق نمایند
در بسیاری از موارد کودکانی که با مشکل خواندن و نوشتن روبرو هستند و کسی به مشکل آنها پی نبرده، از سوی پدر و مادر و آموزگار و حتی خودشان به تنبلی متهم میشوند.
این کودکان اغلب ناامید میشوند و انگیزه یادگیری در آنان کاهش مییابد. تنبل خواندن این کودکان کاملاً اشتباه و همیشه مضر است و فشارهای زیادی را به آنان تحمیل میکند. آنان به کمکهای ویژه و آموزشهای جبرانی نیاز دارند که پدران و مادران میتوانند با هماهنگی مدرسه یا مشاوران تحصیلی، این آموزشها را برای کودکان خود فراهم کنند.
برای تعدادی از کودکان مدرسه محیط آزاردهنده است. ترس از شکست و ناکامی، ترس از انتقاد و سرزنش، احساس طرد شدن از سوی دانشآموزان دیگر و مورد اذیت و آزار همکلاسیها قرار گرفتن، میتواند سبب مدرسه گریزی و یا فرار از مدرسه شود.
در این موارد والدین باید علت مدرسه گریزی فرزندانشان را مشخص کنند. آیا فرزند شما مشکل یادگیری دارد ؟ یا علت مدرسه گریزی او مشکلات خانوادگی یا برآورده نشدن نیازهای اوست؟ سپس با توجه به علل و ریشههای مدرسه گریزی به حل این مشکل اقدام کنید.
بدین ترتیب گاهی لازم است فرزندتان را به فعالیتهای جمعی در مدرسه تشویق کنید. یا برای فرزندتان کلاسهای جبرانی بگذارید یا مشکلات خانوادگی را حل کنید.
کودکانی که وسواسی یا به گفته روانشناسان بیش از اندازه کمالگرا هستند معمولاً وظایف و تکالیف درسیشان را خوب انجام میدهند و اغلب کودکانی بسیار موفق هستند.
اما همین رفتارهای کمال گرایانه در مواردی در انجام کارهای روزمره اختلال ایجاد میکند. مثلاً کودک برای انجام تکالیف درسی خود بیش از اندازه وقت صرف میکند و فکر میکند هر کاری باید بدون عیب و نقص باشد.
این باعث میشود سایر کارهایش با تاخیر انجام شود. رفتارهای کمال گرایانه اغلب استرس و اضطراب را به دنبال دارد. لازم است والدین و معلمان بدانند انتظاراتی که از کودک دارند پیش از حد توان آنان نباشد.
کودکان کمالگرا اغلب بزرگسالان کمالگرا را الگو قرار میدهند. در این خصوص بهتر است به آنان گفته شود که تواناییهای کودکان با تواناییهای بزرگسالان متفاوت و در مواردی کمتر است.
به والدین نیز پیشنهاد میشود به جای واژه باید از واژه بهتر است استفاده کنند. مثلاً به جای گفتن( باید نمرههای درسی ات ۲۰ باشد) بگویند( بهتر است نمرههای درسیت بسیار خوب باشد.)
گروهی از کودکان هستند که از مدرسه رفتن دچار اضطراب میشوند. این کودکان ممکن است درست قبل از رفتن به مدرسه احساس سردرد، دل درد، تهوع و استفراغ داشته باشند. ترس از جدا شدن از محیط امن خانه و از والدین یا تجارب ناراحت کننده یا آزارنده در مدرسه ممکن است سبب این نوع اضطراب باشد. روانشناسان به این نوع اضطراب( مدرسه هراسی) نام دادهاند. در این موارد بهتر است پدر و مادر با دقت به حرفهای کودک گوش دهند تا متوجه شوند علت اصلی هراس کودک از مدرسه چیست.
میتوان به کودکان گفت در مواقع اضطراب با اطرافیان خود صحبت کنند مطالبی را بنویسند. ورزش یا بازی کنند. و ذهن خودشان را به موقعیتهای غیر از موقعیت اضطرابی متمرکز کنند،یعنی به موضوعات دیگری فکر کنند وقتی کودک روشهای برخورد با موقعیتهای اضطرابی را یاد بگیرد احساس توانایی میکند و کمتر دچار اضطراب میشود.
علاوه بر موارد مطرح شده در ارتباط با انواع استرسهای تحصیلی فرزندانتان میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
۱ با کودکی که برای یادگیری مطالب درسی کم کاری میکند قرار بگذارید که کارهای کوچکی مثل حل کردن چند تمرین ریاضی را هر روز انجام دهد. به او بگویید در صورت پیشرفت پاداش دریافت خواهد کرد. حتی حل دو سوال بهتر از آن است که کودک هیچ پیشرفتی نداشته باشد. به تدریج میزان بیشتری کار از کودک بخواهید.
۲ پیشرفتهای کودکان کم کار را برجسته و تقویت نمایید. خطاها و شکستهای قبلی باید فراموش شود. بر جنبه مثبت کار تاکید کنید. برای مثال (سارا دیدم که بخشی از تکالیف را انجام دادهای این چند مسئله را خوب حل کردهای نمیخواهی چند مسئله باقیمانده را حل کنی؟)
بعضی کودکان کم کار برای تمام کردن تکالیفشان به وقت بیشتری نیاز دارند.
۳ برای کودکان مدرسه گریز باید این امکان پیش بیاید که مدرسه برای آنان جذاب یا به عبارتی تقویت کننده باشد. گاهی کودکان با توجه و علاقه که معلم، سایر اولیای مدرسه یا دوستان همکلاسی به او نشان میدهند به مدرسه علاقه پیدا میکنند این کار را میتوانید با هماهنگی مدرسه انجام دهید.
۴ سعی کنید با همکاری اولیای مدرسه کودک مدرسه گریز را در فعالیتهایی مشارکت دهید که انجام دادن آنها مستلزم حضور در مدرسه باشد. مثلاً او را مسئول امور ورزشی یا نماینده کلاس کنید یا او را در فعالیتهای گروهی که به آن علاقه دارد مشارکت دهید.
۵ به کودکان کمالگرا بگویید که نمرههای درسی بسیاری از کودکان زیادی در حد متوسط یا پایین است یا اینکه بعضی افراد موفق و خلاق نمرههای درسی پایینی داشتند. به این ترتیب میتوانید فشار ناشی از تلاش برای اول شدن و کامل بودن را از کودک دور کنید.
۶ با کودکان صحبت کنید تا متوجه شوند که کمال گرایی در بسیاری از فعالیتهای ضروری نیست. مثلاً انجام دادن یک کار حتی اگر ۲۰ درصد موفقیت آمیز باشد بهتر است انجام ندادن آن است. لزومی ندارد که در هر کاری صددرصد موفق باشیم با این کار میتوانید کودکان را به فعالیتهایی که مستلزم عملکرد کمالگرایانه نیست تشویق کنید.
۷ هراس یا ترس شدید کودک نسبت به مدرسه را میتوان اینگونه از بین برد و یا کاهش داد که او با پدر و مادرش به مدرسه برود و آنان مدت کوتاهی آنجا بمانند. مثلاً روز نخست ۱۵ دقیقه روز دوم ۲۰ دقیقه و روز سوم ۲۵ دقیقه این روش را تا زمانی که کودک بتواند تمام روز را در مدرسه بماند انجام دهید و برای این کار او را تشویق کنید.
۸ از معلم خواهش کنی که کودک دچار مدرسه هراسی را در فعالیتهای گروهی خوشایند و دوست داشتنی شرکت دهد. هرچه کودکان در مدرسه احساس نشاط و رضایت بیشتری کنند، بیشتر دوست دارند در مدرسه حضور یابند.
۹ با هماهنگی مسئولان مدرسه میتوان به کودکی که مدرسه هراسی دارد اجازه داد وقتی در مدرسه است گاهی به منزل تلفن بزند تا بدین ترتیب اضطرابش کاهش یابد.
۱۰ در مورد مدرسه هراسی فرزندتان میتوانید با یک روانشناس مشورت کنید روانشناس با آموزش تکنیکهایی چون تصویرسازی ذهنی؛ حساسیت زدایی تدریجی یا آرامسازی به شما در کاهش اضطراب فرزندتان کمک میکند.
سپاس از همراهیتان
مرکز مشاوره دانش
دکتر صالح قلیپور
منبع: چگونه استرس کودکان خود را کاهش دهیم. نویسنده: دکتر سید موسی کافی انتشارات سمام
۳۳۳۵۴۳۴۸