مکانیسم های دفاعی تان را بشناسید
قبل از اینکه اضطراب به مرحله خارج از کنترل و اختلال برسد، اکثر افراد ( خصوصا از دوران کودکی ) می آموزند تا با این روش ها ( البته نه منطبق بر ارزیابی واقعی و منطقی ) حداقل به طور موقت با اضطراب خود ( و نه عامل آن ) مقابله کنند.به عبارتی دیگراین مکانیسم ها واکنشی ناخوداگاه در برابر رخدادهای اضطراب آور جهت محافظت از خود هستند.
این مکانیسم و روش ها عبارتند از :
- جبران یا جابجایی compensation displacemen : این حالت غالبا نقش مثبت برای فرد ایفا می کند.برای مثال، کودکی که مهارت ورزشی کمی دارد از طریق حاضر جواب بودن آن را جبران می کند.یا فردی که به دنبال کار بوده ولی فاقد شرایط لازم است از طریق ایجاد مهارت در زمینه خاص سعی در جبران آن می کند. اما گاهی مکانیسم جبرانی ممکن است نقش مخرب داشته باشد.برای مثال ، کودک از ترس تنبیه، پناه به دروغ گفتن می برد.یا فردی که با ریئس یا همکارش حرفش شده است، ناراحتی خود را بر سر فرزندان یا همسرش خالی می کند.
- والایش (sublimation ): این حالت نیز همانند مکانیسم جبرانی یا جابجایی نقشی سازنده دارد ،با این تفاوت که عامل اضطراب، مشکلات و عدم فعالیت و رضایت جنسی مناسب و یا کامل است.برای مثال، خانمی که همسرش هر هفته چند روزی را به مسافرت کاری می رود دست به نویسندگی یا نقاشی و یا سایر کارهای خلاقانه می زند.
۳- توجیه سازی یا دلیل تراشی ( rationalization ): در این حالت فرد برای نادیده گرفتن احساس گناه یا نگرانی دلیل تراشی می کند.برای مثال، یک فرد سیگاری برای توجیه اعتیاد خود ممکن است بگوید حالا ۵ سال زودتر مردن در دوران پیری زیاد چیز بدی نیست یا فردی که دچار افزایش چربی خون است با این استدلال که یک بار تاثیر چندانی نخواهد داشت، اقدام به خوردن غذای پرچرب مورد علاقه اش بکند.
- سرکوب ( : ( repression شایع ترین شکل مکانیسم دفاعی بوده و در آن فرد دچار نوعی فراموشی ناخودآگاه می شود.اکثر حوادث دوران کودکی مشمول چنین مکانیسم های دفاعی می شوند.فردی که با مادر زنش مشکل دارد، فراموش می کند که به او زنگ بزند و روز مادر را به او تبریک بگوید و یا جزئیات حادثه رانندگی دلخراشی را که داشته است، بخاطر نمی آورد.
- فرافکنی ( projection ): در این حالت فرد افکار، آرزوها، تمایلات و یا باورهای اضطراب آور غیر قابل پذیرش خود را به دیگران نسبت می دهد. برای مثال، فردی که خود مضطرب و نگران است ،تصور نماید که سایر افراد پیرامونش مضطرب و نگران هستند.
- همانند سازی یا تقلید (identification ): در این حالت فرد سعی می کند تا از الگوی افرادی که اهمیت زیادی برایش دارد، پیروی کند (نظیر همانند سازی فرزند با پدر یا مادر یا هنرپیشه و یا قهرمان داستان). این حالت جزئی از روند طبیعی تکامل و بزرگ شدن است ،اما زمانیکه از حد خود فراتر می رود تبدیل به مکانیسم دفاعی می شود.برای مثال پدری که آرزوی مهندس یا دکتر شدن داشته است، ولی به آن دست نیافته است فرزند خود را به آن مسیرسوق دهد (بدون اینکه خواسته و میل فرزندش را در نظر بگیرد.)
- پسرفت یا واپس گرایی ( regression ): در این حالت فرد به الگوی رفتاری دوران کودکی پناه می برد.برای مثال کودک ۱۰ ساله ای که به تازگی پدر و مادرش از هم جدا شده اند، دیگر نمی خواهد تنها بخوابد یا خانمی که در روابط اجتماعی مشکل دارد شروع به پرخوری می کند و یا در مواجهه با مشکلی به جای مقابله با آن، شروع به گریه کردن می کند.
- انفعالی یا منفی گرایانه ( reaction or negativism ): فرد تفکر یا رفتاری کاملا مخالف میل و انگیزه خود دارد.برای مثال نوجوانی که علاقه و کشش زیادی به دختران دارد، اقدام به اذیت و آزار آنها می کند.
- انکار (denial ): فرد برای اجتناب از یک واقعیت مضطرب کننده ،قادر به شناخت و درک واقعیت نیست.برای مثال فرد به خاطر ترس از اینکه ممکن است فرزندش معتاد باشد قادر به درک و شناسایی علایم آن نبوده و اقدامی نیز انجام نمی دهد.(انشالله که گربه است)
- خیال پردازی ( fantasy ): در این حالت فرد به جای دیدن واقعیت ها و مواجهه درست با استرس ،اقدام به خیال پردازی و دیدن آنچه که دوست دارد می کند.برای مثال خانمی که از خواستگاری خوشش آمده است به جای ارزیابی تمامی ویژگی های فرد، فقط به نکات مثبت او توجه می کند تا مبادا نکات منفی که با تمایلش در تضاد هستند، آشکار شود.
- ابطال ( undoing ): فرد پس از ارتکاب عمل نادرست درصدد خنثی سازی آن برمی آید.
- تبدیل ( conversion ): تبدیل یک ناراحتی روانی به یک دشواری جسمی که معمولا حالت موقتی است و با گذشت زمان و ایجاد آرامش بهبود می یابد.مثلا خانمی که با همسرش مشاجره دارد و دچار زخم معده می شود.
- واکنش وارونه یا وارونه سازی ( (reaction formation : گاهی فرد آرزوها و امیال ناپسند و غیرقابل قبول خود را سرکوب می کند و در عوض آرزوها و امیالی که کاملا نقطه مقابل آنهاست ایجاد می کند.مثلا مادری که از علاقه نداشتن به فرزندش احساس گناه می کند و توجه و مراقبت بیشتری نسبت به او نشان می دهد.
قابل ذکر است این مکانیسم های دفاعی فقط باعث کنترل اضطراب به طور موقت خواهند شد و تاثیری در درمان و رفع عامل بوجود آورنده اضطراب ندارند و در طولانی مدت موجب تشدید اضطراب و صدمات بیشتری می شوند.
منبع: مسایل و مشکلات زناشویی و راه کارها
انتشارات ما و شما
مرکز مشاوره دانش- ۳۳۳۵۴۳۴۸-۰۴۱
با ما در ارتباط باشید…