ویژگیهای زوجهای سالم
بیورز اسپری و کارلوسون( ۱۹۹۱ و یانگ و لانگ ۱۹۹۸). بعضی از الگوهای ارتباطی را به عنوان الگوهای ارتباطی سالم بیان کردهاند. آنها عقیده دارند که زوجهای سالم از این الگوهای ارتباطی پیروی میکنند. این الگوها به شرح زیر هستند:
۱ عقیده به نسبی بودن واقعیت نه مطلق بودن آن
در برداشت دو نفر از واقعیت ممکن است تفاوتهایی وجود داشته باشد. که گاهی این تفاوتها زیاد و قابل توجه است. در رابطه زوجی نیز این امر مصداق دارد.
به همین دلیل در برداشت هر شخص از واقعیت باید دیدگاه شخص دیگر نیز در نظر گرفته شود. در روابط زوجها بیان این مطلب که من درست میگویم و تو اشتباه میکنی، نمونهای از عقیده به مطلق بودن واقعیت است.
زوجهای سالم به تفاوت در نقطه نظرات و دیدگاههای یکدیگر احترام گذاشته و آماده شنیدن نقطه نظرات همسر خود، هرچند که با نظرات خودشان اختلاف داشته باشد، هستند.
در نتیجه این اعتقاد زوجهای سالم میپذیرند که دو نفر میتوانند از یک موقعیت برداشتهای متفاوتی داشته باشند. زوجهایی که این دیدگاه را دارند، سعی ندارند همسر خود را به پذیرش دیدگاه خودشان وادار کنند. و به حرفهای همسر خود گوش داده و سعی میکنند که برداشتها و نظرات او را درک کنند.
۲ اعتقاد به اینکه قصد و نیت همسر خوب است
گاهی اتفاق میافتد که رفتارهای زوجها مخالف خواست یکدیگر است. در این موارد همسرانی که به نیت و قصد همسر خود فکر نمیکنند احساس عصبانیت و ناراحتی در آنها ایجاد میشود.
زوجهای سالم ضمن اینکه به همسرشان احترام میگذارند، هرگز حس نمیکنند که همسرشان دشمن آنهاست و آنها ایمان دارند که همسرشان در پی آزار دادن آنها نیست.
خیلی وقتها اگر به نیت انجام عمل از طرف همسر توجه شود، رفتارهای او آزاردهنده نخواهد بود.
۳ اعتقاد به اینکه مشکلات حل میشوند
در زندگی زناشویی گاهی مشکلات ایجاد میشود که دیدگاه زوجها نسبت به مشکلات تاثیر زیادی در آینده آنها خواهد داشت.
زوجهایی که اعتقاد دارند مشکلات قابل حل هستند، برای حل مشکل تلاش میکنند. این افراد تاثیر خود را در فرایند حل مشکل قابل توجه میدانند.
به همین دلیل هنگامی که حالتهایی مانند خشم و عدم توافق ایجاد میشود، انتظار ندارند که رابطه خوب با همسر مشکلات را حل خواهد کرد. به همین دلیل برای ایجاد رابطه مناسب و برای حل مشکل تلاش میکنند.
۴ عقیده به عواملی فراتر از خود
عشق نگاه کردن به چشمان یکدیگر نیست بلکه نگاه کردن به یک جهت است. اگر این اعتقاد وجود داشته باشد زوجها خیلی درگیر خودمحوری نمیشوند. و به همین دلیل مشکلات برای آنها ساده خواهد شد.
زوجهای سالم جهانبینی وسیعی دارند که این جهانبینی میتواند جهتگیری مذهبی و یا خانوادگی باشد. جهان بینی وسیعتر به زوجها وسعت دید بخشیده و در این حالت مشکلات برای آنها کوچک به نظر میرسند.
۵ تمرین رفتارهای سالم
تمرین کردن رفتارهای سالم توسط زوجها میتواند باعث شود که این رفتارها نهادینه شده و بخشی از گنجینه رفتاری آنها شوند.
همسران جدای از دیدن مشکلات و تعارضات، باید بتواند رفتارهای سالم همدیگر را تشخیص دهد.
این رفتارها آموختنی هستند و اگر قبلاً ایجاد شده باشند میتوانند برای ایجاد تغییرات سازنده در زندگی زوج مورد استفاده قرار بگیرند.
اگر این رفتارهای سالم در رابطه زوجی وجود داشته باشند رضایت زن و مرد در سطح بالایی قرار دارد. این رفتارهای سالم عبارتند از،:
مسئولیت: زن و شوهر باید نقش خود را در بهبود رابطه مورد تایید قرار داده و از سرزنش یکدیگر خودداری کنند. نقشی که زن و شوهرها در بقای عشق و احترام دارند و همچنین نقش هر یک از آنها در ایجاد رفتارهای مثبت جدید اهمیتی اساسی دارد.
اگر این زوجها بپذیرند که رفتار خودشان عامل ایجاد احساس خوشبختی یا احساس ناراحتی است، میتوانند کنترل رفتار خود را به دست بگیرند. در این حالت زن و شوهر یکدیگر را به خاطر کوتاهی سرزنش نمیکنند.
هدف گذاری: هر یک از زن و مرد باید اهداف خود را مشخص کرده و به منظور دستیابی به اهداف واقع بینانه که رضایت ارتباطی را به دنبال دارد تلاش کند.
قابل توجه اینکه این اهداف باید بر فعالیت و تلاش خود آنها متمرکز باشد. به گونهای که فرد احساس کند بر آنها کنترل دارد.
تشویق: زوجهای سالم تلاش میکنند که یکدیگر را تشویق کرده و از همدیگر قدردانی و تحسین به عمل آورند. تمرکز بر قابلیتهای مثبت ، حمایت، پذیرش و اعتماد همگی از عناصر تشویق هستند.
تشویق همسر میتواند شوق زندگی را در او ایجاد کرده و باعث افزایش دامنه ی رفتارهای مثبت در او گردد. این ویژگیها پایههای یک رابطه سالم هستند.
گفتگوی باز: هر عضو زوج باید بتواند احساسات مثبت خود را به صورت بی پرده و صادقانه بیان کند. بیان احساسات مثبت باعث ایجاد مهارتهای حل مسئله در زوجها شده و مشارکت در ایجاد رابطه لذت بخش صمیمانه و توام با درک یکدیگر را تسهیل میکند.
گوش دادن همدلانه: گوش دادن دقیق و همدلانه اثر بسیار مثبتی در زندگی زوجها دارد. گوش دادن وسیلهای است که برای اینکه زن و شوهر بتوانند احترام و مراقبت به همسر را به او نشان دهند. به وسیله این مهارت همچنین زوجها به همسر خود نشان میدهند که احساسات و عقاید او را میپذیرند و با تمام وجود به او گوش میدهند.
میل به تحلیل ارتباطات : اینکه زن و شوهر همدیگر را بهتر درک کنند باید بین آنها گفتگوی مداوم وجود داشته باشد. گفتگو میتواند مسائل با اهمیت برای زوجها را مشخص کرده و به آنها کمک کند که بیشتر به آنها بپردازند. تحلیل مسائل موجود در رابطه و تلاش برای درک بهتر آنها به پایداری زندگی زناشویی کمک میکند.
نشان دادن پذیرش: هر عضو باید به صورت کلامی و غیر کلامی ارزشی را که برای عضو دیگر قائل است را بیان کند. مخصوصاً وقتی که عقاید زوج با هم متفاوت است.
حمایت از اهداف مثبت ازدواج: هر عضو باید بتواند به همسرش نشان دهد که برای او و گفتههایش اهمیت قائل است. زوجها میتوانند اهمیتی را که برای همسرشان قائل هستند را به صورت کلامی غیر کلامی نشان دهند.
نشان دادن پذیرش فرد مقابل مخصوصاً زمانی که اختلاف نظر وجود دارد اهمیت بسیاری دارد.
حمایت از اهداف تعیین شده: زن و شوهر باید از اهدافی که به طور مشترک برای رابطه خود تعیین کردند حمایت کنند. زوجهای سالم مرزهای مناسب و روشنی را برای رابطه خود ایجاد میکنند. به گونهای که به وقایع خارجی اجازه دخالت در اهداف خود را نمیدهند.
توافق به منظور پل ارتباطی: زوجها باید به جای اینکه یکدیگر را سرزنش کنند، بر بیان تفاوتها تمرکز داشته باشند. آنها نباید احساسات را واپس بزنند بلکه باید با بیان احساس و دیدگاه متفاوت خود، برای یافتن راه حل به یکدیگر به توافق برسند.
تعهد به مشارکت: هر عضو زوج باید با درک موقعیت و نقش خود در ازدواج، برای دسترسی به اهداف رابطه زناشویی تلاش کند. علایق و اهداف زوج در صورتی برآورده میشوند که زن و مرد هر دو خود را متعهد کنند که برای تحقق آن تلاش کنند.
سپاس از همراهیتان……
مرکز مشاوره دانش
دکتر صالح قلیپور
۳۳۳۵۴۳۴۸
منبع: کتاب مبانی زوج درمانی و خانواده درمانی: دکتر علی محمد نظری. عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی.