طرحواره های ذهن ( تله های زندگی )
ما تمایل داریم که دردها و رنج های دوران کودکی را کماکان زنده نگه داریم.فروید به این پدیده، اجبار به تکرار می گفت.منظور از تله زندگی، تمام روش هایی است که باعث بازافرینی شرایط دوران کودکی مان می شود.به باورهای عمیق و تزلزل ناپذیری که در دوران کودکی درباره خود، دیگران و جهان اطراف در ذهن مان شکل گرفته اند طرحواره می گویند.
در ادامه انواع طرحواره ها نام برده می شوند.
- تله زندگی رهاشدگی
- تله زندگی بی اعتمادی و بدرفتاری
- تله زندگی محرومیت هیجانی
- تله زندگی طرد اجتماعی
- تله زندگی وابستگی
- تله زندگی آسیب پذیری
- تله زندگی نقص / شرم
- تله زندگی شکست
- تله زندگی اطاعت
- تله زندگی استحقاق
- تله زندگی معیارهای سخت گیرانه
رها کردن این طرحواره ها مستلزم چشم پوشی از امنیتی است که در پناه این طرحواره ها بدست آورده ایم.بنابراین ،این باورها علیرغم آسیبی که به ما می زنند در پناه آنها احساس امنیت می کنیم زیرا به ما قدرت پیش بینی پذیری و اطمینان آفرینی می دهند.
برخی از تله ها به آسانی قابل کنترل هستند مانند تله ی اطاعت. و برخی نیازمند دریافت کمک تخصصی می باشند مانند تله ی بی اعتمادی / بدرفتاری.
درادامه به توضیح کوتاه طرحواره ها خواهیم پرداخت:
تله زندگی رهاشدگی:
هر لحظه احساس می کنید افرادی را که دوست شان دارید شما را ترک می کنند و در نهایت به تنهایی و بی پناهی دچار می شوید.ترس شما از تنهایی است.طنز تلخ این تله زندگی این است که چون می ترسید شما را ترک کنند با رفتارهای حاکی از وابستگی بیمارگونه کاری می کنید که از شما دوری کنند.
تله زندگی بی اعتمادی / بدرفتاری:
این انتظار را دارید که دیگران به شما صدمه بزنند یا به نحوی با شما رفتار بدی در پیش بگیرند.دایم در این هراسید که دیگران سر شما کلاه بگذارند ،به شما دروغ بگویند، تحقیر شوید و از شما سواستفاده کنند.برای حمایت از خویشتن ،پشت دیوار بی اعتمادی سنگر می گیرید و اجازه نمی دهید دیگران با شما صمیمی شوند.و در صورت دیدن کوچکترین بدرفتاری عطای روابط را به لقای آنها می بخشید.
تله زندگی وابستگی:
شما نیاز دارید همیشه از شما حمایت کنند.اگر در دوران کودکی سعی کرده اید که مستقل عمل کنید، اطرافیان به جوانه های خودمختاری و استقلال طلبی شما آسیب زده اند.در بزرگسالی دنبال افرادی هستید که به آنها وابسته شوید.به این افراد اجازه می دهید به جای شما تصمیم بگیرند و بر زندگی شما حکومت کنند.
تله زندگی آسیب پذیری:
دایم نگران بروز فاجعه یا مصیبت(مثل حوادث طبیعی ،جنایی، پزشکی یا مالی) هستید.والدین تان احتمالا بیش از حد از شما حمایت کرده اند.و یا دایم به شما گوشزد کرده اند که دنیای خطرناکی داریم.توان و نیروی شما صرف اطمینان خواهی و امنیت خواهی می شود.
تله زندگی محرومیت هیجانی:
احساس می کنید هیچ کس به شما اهمیت نمی دهد و یا واقعا احساس های شما را درک نمی کند.خودتان را لایق رابطه با افراد بی عاطفه، انعطاف ناپذیر و خشن می دانید یا اینکه خودتان اینگونه هستید.دایم بین دو احساس عصبانیت و تنهایی سرگردان هستید.نکته جالب اینکه از دست دیگران عصبانی هستید و همین عصبانیت باعث کناره گیری دیگران از شما می شود و به محرومیت هیجانی بیشتر شما دامن می زند.
تله زندگی طرد اجتماعی:
این تله در روابط با دوستان و گروه ها مشخص می شود.احساس می کنید با همه متفاوتید.حس تعلق خاطر در شما رشد نکرده است و با اجتناب از روابط به ادامه این تله زندگی دامن زده اید.در موقعیت های اجتماعی احساس حقارت می کنید.
تله زندگی نقص / شرم:
احساس می کنید عیب های زیادی دارید و از ارزش چندانی برخوردار نیستید.انتظار دارید دیگران شما را تحویل نگیرند و دست رد به سینه شما بزنند.ممکن است در دوران کودکی احساس کرده اید که به دلیل عیب و ایرادهایتان مورد احترم خانواده قرار نمی گیرید و از شما عیبجویی می کرده اند.
تله زندگی شکست:
معتقدید که در مقایسه با همسالانتان شکست خورده اید.در دوران کودکی برای دستیابی به موفقیت با تحقیر دیگران روبرو شده اید و حس حقارت در شما ماندگار شده است.شکست های خود را بزرگنمایی می کنید و احساس شکست را در خود تقویت می کنید.
تله زندگی اطاعت:
نیازهای خود را فدای نیازهای دیگران می کنید.به دیگران اجازه می دهید که سوار سر شما بشوند.نیازهای خود را ابراز نمی کنید چون نمی خواهید دچار احساس گناه شوید.به احتمال زیاد در دوران کودکی یکی از والدین زنذگی شما را تحت کنترل داشته است.دایم با افرادسلطه گر و کنترل گر و خودخواه وارد رابطه می شوید.برآورده سازی نیازهای دیگران در اولویت زندگی تان است.
تله زندگی معیارهای سخت گیرانه:
سرسختانه تلاش می کنید تا بتوانید به معیارهای بلندپروازانه خود دست پیدا کنید.ممکن است همان اندازه که به خودتان سخت می گیرید به دیگران نیز سخت گیری کنید.در دوران کودکی از شما انتظار می رفته است که بهترین باشید. احتمالا از طرف والدین خود تایید نشده اید.هیچ چیز شما را راضی نمی کند.
تله زندگی استحقاق:
خانواده و اطرافیان شما در کودکی نتوانسته اند و یا نخواسته اند در برخی جاها شما را محدود کنند.این تله ناشی از افراط در ارضای نیازهاست.احساس می کنید فرد منحصر به فردی هستید.پایبند به اصل احترام متقابل نیستید.در پی ارضای نیازهای خود هستید بدون توجه به این نکته که این خواسته ها برای دیگران چقدر تمام می شود.
جهت مطالعه بیشتر :زندگی خود را دوباره بیافرینید.جفری یانگ – زانت کلوسکو “انتشارت ارجمند” ترجمه دکتر حمید پور
مرکز مشاوره دانش
۰۴۱۳۳۳۵۴۳۴۸