از بعد روانشناسی (و جامعه شناسی) عشق واقعی والاترین و عمیق ترین شکل ارتباطی بین یک زن و مرد است که می توان برای آن سه جز اصلی اشتیاق، صمیمیت، و تعهد ( معروف به مثلث عشق دکتر استرنبرگ ) قایل شد:
شور و اشتیاق احساسی و جنسی یا هوس (passion) : هیجان انگیز ترین و دلپذیرترین جز عشق بوده و همراه با تغییرات بیوشیمیایی شدیدی در مغز است و خود را به صورت شور و اشتیاق شدید در دیدن، صحبت کردن، همراهی کردن و بالاخره برقراری ارتباط جنسی با معشوق نشان داده و همه چیز تحت تاثیر آن قرار می گیرند و تفاوتها و نکات منفی فرد معشوق نیز دیده نمی شوند و یا اینکه حتی موجب تهییج و هیجان بیشتر می شوند(حداقل در ابتدا).
منظور و نقطه اشاره اکثر افراد در عشق همین مرحله یا جز رمانتیک آن است.تغییراتی که در مغز افرادی که از مواد شادی آفرین و توهمزا ( نظیر کوکایین) استفاده می کنند همانند افرادی است که این جز قوی عشق را تجربه می کنند. برحسب ویژگی های شخصیتی، الگوی ارتباط عاطفی دوران کودکی و نوجوانی با والدین، باورها و چهارچوب فکری افراد ،چنین حالت سرخوشی، شعف، اشتیاق شدید و شیفتگی چند هفته و ندرتا یکی دو سال دوام می یابد.
صمیمیت(intimacy):این جز با نزدیکی، پیوند و یکی شدن با معشوق مشخص می شود و دارای ۱۰ علامت مشخص است:
۱-اشتیاق برای خوشحال کردن معشوق
۲-تجربه و احساس خوشحالی و خوشبختی کردن با معشوق
۳-حفظ حرمت و رعایت احترام معشوق
۴-اطمینان خاطر داشتن به معشوق در زمان احتیاج و کمک
۵-درک کامل معشوق
۶-به شراکت گذاشتن احساسات و دارایی های خود با معشوق
۷-دریافت حمایت روحی روانی از معشوق
۸-حمایت روحی روانی معشوق
۹نداشتن سر و راز با معشوق(مگر آنچه که مربوط به گذشته بوده ،هیچ نقش و اثری در ارتباط فعلی آنها نداشته باشد.)
۱۰-ارج نهادن وگرامی داشتن حضور معشوق در زندگی فرد
تعهد (commitment): دو نفر در زبان،ذهن و عمل به هم تعهد می نمایند که به هم وفادار بمانند و در خوب و بد زندگی در کنار هم باشند.
همچنانکه ملاحظه می شود لازمه رسیدن به صمیمیت، شناخت کامل دو نفر از یکدیگر(تمامی جنبه های شخصیتی، روحی،روانی و فیزیکی) و محک آنها در طول زمان است و به سادگی بدست نمی آید. برحسب اینکه در ازدواج کدامیک از اضلاع مثلث عشق بارز باشد عشق به انواع زیر تقسیم می شود:
۱-عشق دوستانه (فقط صمیمیت): زوجین همچون خواهر و برادر نسبتا به هم نزدیک و صمیمی هستند و ارتباط فقط در حد رد تکلیف است.
۲-عشق تهی (فقط تعهد): ارتباط فیزیکی و انسانی بسیار منطقی و بی روح وجود دارد.نمونه این ازدواج ها ارتباط زوجین در دوران بعد از میانسالی و ازدواج های اجباری است.
۳-عشق شیدایی (فقط شوق و هوس): این نوع از عشق به عشق های آتشین معروف است.نمونه معرف آن عشق و علاقه شدید افراد نسبت به افراد معروف و هنرپیشه ها می باشد.بدلیل عدم وجود صمیمیت و تعهد و اغلب یک طرفه بودن بی ثباتی بسیاری دارد.
۴-عشق رمانتیک (صمیمیت + شوق و هوس): این حالت یک قدم جلوتر از عشق شیدایی است و برنامه یا تعهدی برای ارتباط طولانی مدت وجود ندارد.
۵-عشق ساده دلانه (شوق + تعهد): صمیمیتی که برخواسته از شناخت است در این ارتباط وجود ندارد.احتمال موفقیت این نوع روابط بستگی به کار کردن روی رابطه دارد.نمونه این روابط ازدواج های سریع و برق آسایی هستند که براساس نیاز به ازدواج و جاذبه فیزیکی رخ می دهد.
۶-عشق همدلانه (صمیمیت + تعهد): در این رابطه کشش جنسی یا وجود ندارد یا شدیدا کاهش یافته است.در صورت عدم چاره جویی بسیاری از عشق های رمانتیک و شیدایی به این نوع رابطه تبدیل خواهند شد.ولی احتمال تداومش بیشتر از سایر انواع فوق الذکر است.
۷-عشق واقعی یا تمام و کمال (شوق + صمیمیت + تعهد): معمولا رسیدن به این عشق سخت و حفظ آن سخت تر است.در این ارتباط زوجین به دلیل توانایی در برقراری ارتباط، هوش و ذکاوت، صداقت، محبت و گاهی ایثار دوطرفه به مشکلات فایق می آیند.
توجه : آنچه در مورد اجزا عشق ذکر شد باور قلبی فرد و رفتار براساس آن و نه صرف گفتار ، اقرار و یا نمایش فرد است.
مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی دانش
۰۴۱۳۳۳۵۴۳۴۸