شب ادراری و بی اختیاری ادرار و مدفوع در کودکان
قدرت کنترل ادرار در شب معمولا ماهها ( و حتی چند سال ) بعد از توانایی در کنترل ادرار در زمان بیداری ظاهر می شود.
همانند سایر مراحل تکاملی همچون راه رفتن و به زبان آمدن، کنترل ادرار در شب ها نیز در میان کودکان بسیار مختلف می باشد و مهمترین مسئله در آن ارث است و اگر در اعضا درجه اول و یا دوم خانواده، افرادی دچار شب ادراری بوده باشند احتمال اینکه در کودکان جدید خانواده نیز دیده شود بیشتر خواهد بود.
از نظر طبی هر گاه کودکی پس از ۵ تا ۷ سالگی همچنان شب ها خود را خیس کند، اصطلاح شب ادراری اولیه بکار برده می شود. اگر کودکی حداقل برای شش ماه شب ها خشک باشد ولی مجددا برای مدتی خود را شب ها خیس کند به آن شب ادراری ثانویه گفته می شود.علت تمایز قایل شدن در این است که شب ادراری اولیه عمدتا یک مسئله تکاملی است ولی در شب ادراری ثانویه معمولا علت خاصی برای آن وجود دارد.بی اختیاری ادرار در چند سال اول پس از آموزش دستشویی هرازگاهی رخ می دهد( ماهی چند بار) که مسئله ای کاملا طبیعی اطلاق می شود ( خصوصا در شرایط استرس زا ) و نیازی به هیچ اقدام خاصی ندارد.مگر آنکه دفعات آن زیاد باشد و یا شک به بیماری خاصی وجود داشته باشد.
علل شب ادراری:
از میان هر ۱۰۰ کودکی که شب ادراری دارند، فقط یک نفر مشکل طبی مرتبط با شب ادراری دارد و ۹۹ نفر بقیه مشکل خاصی ندارند.علل اصلی شب ادراری در کودکان به قرار زیر است:
- استرس های روحی روانی: اصولا هر نوع استرس شدید می تواند در کودک موجب شب ادراری شود که مهم ترین آن ها عبارتند از: محیط ناامن خانه (دعوی پدر و مادر ، طلاق و …)، ورود خواهر یا برادر جدید، ورود به کودکستان یا مدرسه، تغییر محل زندگی، فشار وارد کردن برای آموزش دستشویی و …
- عفونت ادراری: در این حالت معمولا سوزش و ناراحتی موقع ادرار کردن، تند تند ادرار کردن، بوی بد ادرار و گاهی تب وجود دارد.
- مرض قند: در این حالت معمولا تند تند ادرار کردن و تشنه شدن نیز وجود دارد.
- اختلالات نورولوژیک یا خواب: نادر هستند.
راه حل:
- هرگز کودک خود را سرزنش و بدتر از آن تنبیه نکنید.شب ادراری موضوعی اختیاری، عمدی، و یا ناشی از تنبلی نیست.بلکه به او اطمینان دهید که مشکل او بتدریج رفع خواهد شد.
- دادن زمان کافی برای تکامل سیستم عصبی بهترین راه درمان است.
- در صورت وجود علایم و نشانه هایی از بیماری( نظیر تب، تکرر یا سوزش ادرار و …) با پزشک معالج کودک خود مشورت نمایید.
- شرایط و جو روحی مناسب برای کودک فراهم نمایید.
- از دادن مایعات نیم تا یک ساعت قبل از خواب به کودک خودداری کنید.
- درست قبل از خواب به او کمک کنید تا ادرار کند.
- با مشخص کردن زمان خیس کردن در شب، ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قبل از موعدش کودک را دستشویی ببرید.
- از نایلون زیر ملافه یا پوشک استفاده کنید.قبل از استفاده از پوشک در شبها بهتر است به کودک توضیح داده شود و اگر تمایل نداشت او را آزاد بگذارید.
- نگه داشتن ادرار توسط کودک برای مدت کوتاه و افزایش تدریجی طول مدت آن توسط برخی توصیه شده است ولی بنظر نمی رسد چندان قابل توجیه باشد.
- استفاده از تشک زنگ دار مخصوص شب ادراری تا حدودی می تواند کمک کننده باشد.
- در شرایطی مشورت با پزشک و استفاده از برخی داروها می تواند کمک کننده باشد.
بی اختیاری مدفوع:
اگر کودک ۳ تا ۴ ساله هنوز به طور کامل قادر به کنترل مدفوع خود نباشد ( در بیداری یا خواب ) و به کرات اتفاق بیافتد، بی اختیاری مدفوع اطلاق خواهد شد.علل اصلی این مشکل عبارتند از:
- داشتن حساسیت و وارد کردن فشار بیش از حد به کودک جهت آموزش دستشویی
- وجود استرس شدید در کودک و یا جلب توجه کردن
- یبوست( خصوصا اگر کودک برای ۳ تا ۴ روز پشت سر هم اجابت مزاج نداشته باشد.)
- وجود بیماری گوارشی
- اختلالات مادرزادی یا اکتسابی (عقب ماندگی ذهنی و …)
اساس درمان بی اختیاری مدفوع حمایت کودک و برطرف کردن عوامل احتمالی آن است.
مرکز مشاوره دانش…
منبع: پرورش، تربیت و مراقبت از کودکان و نوجوانان ۲ تا ۵ سالگی – انتشارات ما و شما
با ما همراه باشید.
مرکز مشاوره دانش ۰۴۱۳۳۳۵۴۳۴۸